Hướng dẫn cách viết lyrics đúng cách cho 1 rapper

Đây là một chủ đề mà nhiều rapper đã từng viết nhưng hôm nay tôi sẽ tổng hợp lại vì các bài viết trước đa số đều bị thất lạc (do nhiều forum rap đóng cửa), trừ những ng đã nghe rap lâu năm ra thì đa số các bạn mới quan tâm tới rap đều ko biết những khái niệm này. Ngoài ra tôi cũng có thêm vào 1 số khái niệm mới mà trước đây chưa có.

Bài viết sẽ được chia làm 3 phần chính: “chơi vần”, “so sánh ẩn dụ”, và “chơi chữ”.

CHƠI VẦN:

Chơi vần là yếu tố cơ bản và quan trọng nhất của một bài rap. Nếu rap mà ko có vần thì sẽ trở thành văn xuôi. Việc sử dụng và sắp xếp vần đơn giản hay phức tạp là tùy thuộc vào phong cách của từng rapper, và còn tùy thuộc vào cách đọc của rapper đó. Ở đây tôi chỉ xin nói các khái niệm cơ bản nhất.

Vần đơn

“Một mình tao trên con đường mà tao đi

Ngựa già mệt mỏi vẫn phải phi”

Ở cặp câu trên chữ đi vần với chữ phi, và người ta gọi đây là vần đơn vì nó chỉ có một âm “i”. Đơn giản dễ hiểu.

Vần kép

“…Dòng đời chen chúc tao chỉ nhìn và tao cười

Thiên hạ kiếm chuyện với tao nhưng tình hình là tao lười

Họ tưởng khích bác vài câu, tao bực mình là tao chửi

Nhưng mà không, tao chỉ nhỏ nhẹ như bố dạy cho con

Tụi nó vẫn còn là lũ con nít đóng khố chạy lon ton

Đáng tiếc, con nit lòng tràn đầy hận thù

Càng ngày càng đù, không lo hàng ngày cần cù

Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ

Thằng nào không có nhân cách thì đừng có bất bình người ta

Hồ nước, một khi vấy bẩn thì cá chẳng còn bơi

Một người tâm hồn không sạch thì bạn bè há chẳng còn chơi

Một kiệt tác bất động tao như chiếc lá chẳng còn rơi

Lên mạng chửi tao như lấy đá quẳng ngoài khơi…”

Ở đoạn rap trên các bạn để ý 4 chữ có gạch dưới đều vần với nhau. Và vì vần liên tục 4 chữ nên người ta gọi đây là vần kép.

Có nhiều quan niệm cho rằng vần kép thì mỗi chữ trong cụm vần 4 chữ đều phải giống nhau. Thật sự rằng nếu làm được như vậy thì rất hay, nhưng đôi lúc điều đó ko cần thiết lắm. Để giúp câu chữ đỡ bị gò bó hơn, ta vẫn có thể sử dụng những từ ngữ có âm tiết tương tự nhau. Xin đọc cặp câu sau:

“Liếc nhìn đồng hồ bây giờ là mười một giờ đêm

Trong quán vài thằng nhậu vài em cười cợt kề bên”

Chữ “một” ko vần với chữ “cợt” cũng như chữ “giờ” ko vần với chữ “kề”, tuy nhiên khi đọc chung cả cụm 4 chữ của 2 câu thì cặp câu này nghe vẫn gần như là vần 4 chữ. Lý do dẫn đến chuyện này là vì dấu giống nhau và âm na ná nhau. Chữ “một” và chữ “cợt” cùng mang dấu nặng, chữ “giờ” và chữ “kề” cùng mang dấu huyền, âm ơ cũng gần giống với âm ê.

Vậy khi viết lyrics, nếu các bạn ko làm ra được vần 4 liên tục (hay thậm chí là vần 5 vần 6, 7, 8…) thì có thể sử dụng tạm những từ có cùng âm sắc và nghe na ná nhau, như vậy lyrics nghe sẽ mượt tai và ấn tượng hơn.

Đương nhiên ko phải lúc nào cũng cần tới vần 3 vần 4, vần 2 chữ thôi cũng có thể gọi là ok rồi.

“Những đêm trắng viết nhạc cộng với những ngày dài vất vả

Mồ hôi và nước mắt rồi đây sẽ tạo nên tất cả…”

Nói về chơi vần, vần của bạn càng dày đặc, càng liên tục bao nhiêu thì càng dễ gây ấn tượng bấy nhiêu. Có nhiều rapper, ví dụ như MAC, có lúc trong 1 câu mà có tới 4, 5 vần xen kẽ với nhau. Mặt khác, vần ko nhất thiết cứ phải theo cặp câu, cũng ko nhất thiết phải dùng vần đôi liên tục. Tùy ngữ cảnh, tùy phong cách, tùy kết cấu của bài hát mà sử dụng. Xin đọc đoạn dưới đây:

“Tao nhớ, Sài Gòn xưa, khi người thầy vẫn chưa phạm pháp
Vẫn đi dạy dù nắng hay mưa và nói về chuyện đạo đức dạ thưa
Đó là ngày xưa, còn bây giờ mọi chuyện đổi khác
Các học sinh muốn được tốt nghiệp phải dùng thân mình để đổi chác”

Đoạn trên đây rapper Wowy đã sử dụng xen kẽ vần đơn và vần kép, xen kẽ âm “ưa” và âm “ác/áp”, hoàn toàn ko gò bó và vẫn hay.

SO SÁNH, ẨN DỤ

So sánh có thể coi là kỹ thuật đơn giản nhất trong rap, chỉ việc dùng những từ “như”, “hơn”, “không bằng”, để đặt giữa hai vế được so sánh. Ẩn dụ cũng gần giống với so sánh, nhưng nó trừu tượng hơn. Ẩn dụ là việc dùng hình ảnh này để gợi về một hình ảnh khác. Cái quan trọng của 2 kỹ thuật này là hình ảnh được chọn lựa cho so sánh ẩn dụ phải phù hợp.

“Tình yêu như chiến tranh, dễ bắt đầu khó kết thúc”

(so sánh tình yêu và chiến tranh, vì lý do cả hai cùng dễ bắt đầu và khó kết thúc.)

“Khi kết thúc thì vết sẹo để lại còn mãi cho đến lúc

Xác thịt hòa với đất và linh hồn hòa với mây”

(ẩn dụ vết sẹo để gợi về những nỗi đau trong tình yêu. xác thịt hòa với đất và linh hồn hòa với mây là ẩn dụ cho cái chết.)

So sánh và ẩn dụ còn thường được dùng kết hợp với những cụm từ cụm câu liên quan tới 1 chủ đề, 1 khái niệm, 1 bộ phim, 1 cuốn sách… Việc kết hợp này có tác dụng giúp người nghe dễ liên tưởng hơn.

“Một kiệt tác bất động tao như chiếc lá chẳng còn rơi”

Câu trên sử dụng biện pháp so sánh, và gây liên tưởng tới truyện “chiếc lá cuối cùng”, với hình ảnh chiếc lá được vẽ lên như một bức tranh kiệt tác và chẳng bao giờ rơi nữa.
 

CHƠI CHỮ

Chơi chữ là 1 kỹ thuật đòi hỏi nhiều sự sáng tạo nhất trong rap và cũng là yếu tố dễ gây ấn tượng cho người nghe. Ko có 1 quy định hay công thức nào cho chơi chữ, mỗi rapper sẽ có những cách pha chế riêng cho câu chữ của mình. Tôi chỉ xin nêu 1 vài ví dụ về chơi chữ cho mọi người tham khảo.

Người nghĩa là nhân khi vấp ngã thì biết nhẫn”

Câu này nói về việc con người sau khi vấp ngã thì sẽ biết từ tốn bình tĩnh nhẫn nhịn hơn. Chơi chữ ở chỗ chữ “nhân” cộng với dấu “ngã” thì sẽ thành chữ “nhẫn”.

“Chương cuối của cuộc chiến như hồi kế cộng với t

Thảm họa ko thể sống như nhạc chế cộng với t

Chấm dứt những thể loại như hát ca cộng với t

Tao flow trong đại dương như là cá cộng với t”

Đoạn trên đọc vào thoạt đầu ko hiểu nhưng nếu kết hợp chữ t vào các chữ “kế”, “chế”, “hát ca”, “cá” thì sẽ có nghĩa.

“Chương cuối của cuộc chiến như hồi kế / hồi kết

Thảm họa ko thể sống như nhạc chế / nhạc chết

Chấm dứt những thể loại như hát ca / HKT

Tao flow trong đại dương như là cá / cát”

Bildnummer: 51895341 Datum: 31.05.2004 Copyright: imago/Sven Lambert Rapper Deso Dogg (GHA), Personen; 2004, Berlin, Fotoshooting , Musiker, Hip Hop, Rap, Denis Mamadou Cuspert, Deso Dog, Gestik; , quer, Kbdig, Einzelbild, , Musik, Kunst, Deutschland, , People o0 Privatbild

“Đường đời lúc lên lúc xuống vì cuộc sống là lầm than

Bình yên chỉ đến khi nào đường đời là một đường nằm ngang”

Cặp câu trên có 2 lớp hình ảnh. “Cuộc sống lầm than” được gợi lên qua hình ảnh “đường đời lúc lên lúc xuống”, như người ta vẫn hay nói đời “lên voi xuống chó”, hay đường đời “gập ghềnh ko bằng phẳng”. Tiếp diễn cho hình ảnh này, con đường đời được cho là “bình yên” khi nào nó “nằm ngang”, ko lên xuống gập ghềnh nữa. Tầng hình ảnh thứ hai, là mấu chốt để gây ấn tượng, được tạo nên từ việc chơi chữ chữ “đường”. “Đường lên xuống”, “đường nằm ngang”… những cụm từ này vừa dùng để chỉ “con đường”, mà cũng vừa có thể dùng để chỉ đường điện tâm đồ.

Vậy tầng hình ảnh thứ hai là hình ảnh của đường điện tâm đồ. Khi con người còn sống, còn lầm than, thì đường điện tâm đồ còn lên xuống. Khi con người chết, bình yên, thì đường điện tâm đồ cũng nằm ngang.

“Người ta nói thời gian là tiền bạc

Bởi vậy mặt đồng hồ thường nạm vàng và viền bạc

Nhưng nếu mua đồng hồ tao chỉ gắn đá lên mà thôi

Mấy cục đá lạnh cho thời gian đông đá và ngừng trôi”

Đoạn trên chơi chữ ở 2 chỗ. Một là việc cụ thể hóa câu “thời gian là tiền bạc” bằng cách “nạm vàng và viền bạc” cho “đồng hồ”. Hai là chơi chữ chữ “đá”. Kết hợp với việc cụ thể hóa giá trị của thời gian, ở đây đòi gắn “đá” lên đồng hồ (đá là đá quý, kim cương…). Nhưng ở câu thứ 4, chữ đá lại có nghĩa khác, ko phải đá quý mà là nước đá, để “đông cứng thời gian”. Vậy giá trị của thời gian ko phải nằm ở việc đồng hồ có vàng bạc đá quý, mà nó nằm ở việc có thể kiểm soát thời gian, hay hiểu cách khác là nó nằm ở những khoảng khắc mà thời gian như ngừng trôi.

Kết

Việc sử dụng các kĩ thuật chơi vần, so sánh ẩn dụ, chơi chữ là tùy thuộc mỗi người, mỗi phong cách, và cần dùng đúng lúc, đúng nơi. Ko thể cứ cố gắng gượng ép nhiều kĩ thuật vào 1 đoạn tối nghĩa và cho đó là hay.

Mặt khác, sử dụng các kĩ thuật này đúng nơi đúng chỗ thì sẽ gây ấn tượng cho người nghe và làm tăng tính nghệ thuật cho bài rap. Việc sử dụng các kĩ thuật này cũng cần phải đi chung với các yếu tố khác trong rap như flow, cách đọc, cảm xúc, sự hòa quyện của beat,… thì mới có tác dụng. Ko thể cứ chú trọng mãi vào lyrics mà quên mất flow, beat, và những thứ khác.

Tôi viết bài viết này với chí hướng đóng góp tích cực cho rap việt, mong rằng đây là một bài viết có ích. Chúc các rapper làm nhạc hay và các fan của nhạc rap nghe nhạc vui vẻ, tinh tế. Thân.

ps: các bạn cứ coi cái này như 1 cái bí kíp lyrics. và bí kíp thì có rất nhiều loại bí kiếp, do nhiều ng viết ra, với những trường phái, phong cách, kĩ thuật, tuyệt chiêu khác nhau. cái bí kiếp này do Nah viết ra, ko có nghĩa là ai cũng phải theo đúng thế này thì mới đỉnh. nhiều rapper khác như DSK, Ling, MAC, Binz, Cubb, Wowy… cũng có những bí kíp của riêng họ, có những tuyệt chiêu phức tạp của riêng họ, vẫn hay như thường. có nhiều kĩ thuật khác như nói lái trong, sử dụng từ hán việt, sử dụng thành ngữ tục ngữ, nhiều cách wordplay, nameplay khác, phức tạp và đỉnh, nhưng ko phải sở trường của tôi nên tôi ko đề cập trong đây. tôi khuyên những ai thực sự yêu thích viết lyrics nên tham khảo tìm hiểu nhiều nguồn, nhiều style, thì mới có dc 1 cái nhìn khái quát và 1 cảm nhận chung, từ đó suy nghĩ và phát triển khả năng viết lyrics của riêng mình dc.

Bình Luận

0 0 Bỏ phiếu
Đánh Giá Của Bạn
guest
1 Comment
Oldest
Newest Most Voted
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả các bình luận
zzz
zzz
4 months ago

uầy

1
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, xin vui lòng bình luận.x
()
x
%d bloggers like this: